Kazimierz Olszański
(1923-2002)

[Kazimierz Olszański]

Historyk, edytor, autor książek naukowych i popularnonaukowych, który 60 lat pracy poświęcił studiom nad dorobkiem artystycznym rodziny Kossaków.
Urodził się 9 września 1923 roku w Tarnowie. W latach 1939-1943 brał udział w ruchu oporu (ZWZ, NOW, AK). W 1943 roku został aresztowany i więziony w obozach koncentracyjnych w Oświęcimiu i Mauthausen-Gusen, gdzie przez 15 miesięcy pracował przy montażu samolotów Me-109, wadliwie konstruując urządzenia mechanizmu podającego amunicję. Po wojnie wrócił do kraju. W latach 1946-1950 studiował historię w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Po ukończeniu studiów pracował jako asystent w Katedrze Historii Prasy Polskiej w Sekcji Dziennikarskiej Wydziału Humanistycznego UJ oraz w Katedrze Historii Polski Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie. Doktorat nauk humanistycznych UJ uzyskał w 1974 roku.
Kazimierz Olszański był kierownikiem Redakcji Historycznej i Pamiętnikarstwa w Wydawnictwie Literackim (1954-1964) oraz kierownikiem Redakcji Wydawnictw Naukowych PAN w Krakowie (1965-1974). W latach 1975-1982 kierował Redakcją Wydawnictw PAN w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich w Krakowie. Był długoletnim członkiem Komisji Wydawniczej Oddziału PAN w Krakowie oraz redaktorem serii popularnonaukowej „Nauka dla wszystkich” (1966-1977). W latach 1973-1977 pełnił funkcję sekretarza Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. Od 1967 roku przez 30 lat sprawował funkcję sekretarza redakcji kwartalnika „Studia Historyczne”. Był również członkiem Komisji Historycznej Oddziału PAN w Krakowie, a także sekretarzem Komitetu Redakcyjnego „Prace i Materiały” tej Komisji.
Główną dziedziną zainteresowania Kazimierza Olszańskiego były dzieje i dorobek artystyczny rodziny Kossaków. Był jedynym w Polsce kossakologiem. Zgromadził ogromne materiały źródłowe i ikonograficzne. Opublikował łącznie 20 książek i albumów, 30 rozpraw i artykułów naukowych, 60 artykułów popularno-naukowych, w tym większość poświęconych Kossakom. Oprócz publikacji przeprowadził kilkadziesiąt wywiadów oraz brał udział w licznych prelekcjach w TV i w Radio.
Prace i starania związane z wydawaniem publikacji dotyczących rodziny Kossaków, znajdujących się po wojnie na indeksie politycznym, stwarzały niemałe trudności. Wiele reprodukcji obrazów Wojciecha i Jerzego mogło ukazać się dopiero po likwidacji cenzury. Pierwsze biogramy Kossaków Kazimierz Olszański opracował w 1969 roku w Polskim Słowniku Biograficznym. W roku 1971 wydał drukiem Wspomnienia Wojciecha Kossaka, które były pierwszą kossakowską książką, przełamującą barierę cenzury. W 1976 roku opublikował w Ossolineum pierwszy monograficzny album Wojciech Kossak, a w dalszych latach trzy kolejne wydania tegoż albumu.

[Kazimierz Olszański z Marią Kossak-Woźniakowską na otwarciu wystawy Kossakowie w Muzeum Narodowym w Krakowie 14 czerwca 1986]
Kazimierz Olszański z Marią Kossak-Woźniakowską na otwarciu wystawy
"Kossakowie" w Muzeum Narodowym w Krakowie 14 czerwca 1986

W 1971 roku na jednym ze spotkań Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa złożył formalny wniosek o odbudowanie w Krakowie Pomnika Grunwaldzkiego, co zrealizowane zostało w 1976 roku. W latach 1980-1985 był czynnym członkiem Ogólnopolskiego Komitetu Panoramy Racławickiej we Wrocławiu. W roku 1986 był jednym z organizatorów wystawy „Kossakowie” w Muzeum Narodowym w Krakowie oraz autorem przewodnika tej wystawy.
W kolejnych latach opracował i opublikował Listy Wojciecha Kossaka (1985), albumy: Juliusz Kossak (1988), Jerzy Kossak (1992), wszystkie nakładem Ossolineum oraz Niepospolity ród Kossaków (1994), Listy Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej (1998), monografię Juliusz Kossak (2000), opublikowane we własnym wydawnictwie „Kossakiana”.
Kazimierz Olszański zmarł 13 października 2002 roku w Krakowie.
Prof. Zdzisław Żygulski, historyk sztuki, tak pisał o jedynym i uznanym kossakologu: „Dr Kazimierz Olszański jest najwybitniejszym znawcą życia i twórczości rodu Kossaków, jest autorem obszernych i świetnie ilustrowanych monografii, znakomitym biografistą, wydawcą i komentatorem źródeł o nich. Kilkadziesiąt lat pracy nad żywotami i sztuką Kossaków, osobisty kontakt z członkami rodu, a nade wszystko znawstwo ich dzieł sprawia, że Olszański jest sam ze siebie źródłem wiedzy w tym przedmiocie. Nikt go pod tym względem nie przewyższa, a książki jego uznać należy za doniosłe dla dziejów kultury narodowej.”